سیمای شهرستان سقز

معرفی شهرستان:

سقز یكی از شهرهای استان كردستان است كه در شمال غربی مركز استان یعنی سنندج و در فاصله 187 كیلومتری آن واقع شده است و از شمال به آذربایجان غربی و شهر بوكان،از غرب به بانه و از جنوب به  مریوان واز شرق به  دیواندره محدود می گردد.
این شهرستان بر روی دو تپه طویل كه رودخانه كوچكی سرپوشیده ای به نام چم ولیخان آنها را از هم جدا می كند بنا شده است.طول جغرافیایی این شهر 46 درجه و 16 دقیقه شرقی از نصف النهار گرینویچ ، و عرض جغرافیایی آن 36 درجه و 16 دقیقه شمالی از خط استواست .ارتفاع شهر از سطح اقیانوس 1476 متر می باشد .مساحت شهرستان در حدود 4518 كیلومتر مربع بوده كه بر اساس آمارهای موجود 1- سرشماری نفوس و مسكن سال نود 210820 نفر 2- سرشماری شبكه بهداشت و درمان 235047 نفر جمعیت را در خود جای داده است . شهرستان سقز دارای دو شهر سقز و صاحب  و 309 روستا كه در 4 بخش مركزی / زیویه / سرشیو و امام قرار گرفته اند .و به تفكیك بخش مركزی شامل 99 روستا /بخش زیویه 54 روستا /بخش سرشیو 47 روستا و بخش امام 74 روستا می باشند .همچنین تعداد 729 نفر عضو شورای اسلامی شهر و روستا در شهرستان سقز فعالیت می نمایند.

وجه تسمیه سقز:

در این خصوص سه نظریه وجود دارد : نظریه اول اینكه سقز نام خود را از اسم یكی از شاهان امپراتوری ماد به اسم كیاكسار یا سیاكس گرفته و به مرور به سكز و سقز تغییر یافته است . نظریه دوم كه توسط گریشمن ارائه شده است این است كه در زمانی كه سكائیان در جنوب دریاچه ارومیه ،سرزمین ماننا ساكن شدند و سقز را به پایتختی خود برگزیدند در نتیجه اسمشان بر این سرزمین مانده است . نظریه سوم نیز كه زیاد مستند و منطقی نیست ، این است كه در این منطقه در قدیم درخت ون زیاد وجود داشته كه از شیره این درخت ، سقز یا آدامس طبیعی درست میكردند در نتیجه اسم سقز را به این منطقه داده اند . ولیكن در نهایت منطقی ترین نظریه همان نظریه اول است و به احتمال زیاد سقز نام خود را از اسم پادشاه مقتدر مادی (كیاكسار) كه در این منطقه حكومت می كرده گرفته است . مورخان تاریخ این شهر را به هزاره اول قبل از میلاد نسبت می دهند و به استناد آثار باستانی زیویه معتقدند كه این شهر در نخستین اتحاد قوم مادها بوده است و توسط آنان استحكاماتی در آن بنا شده كه زیویه و آرمائیت (قپلانتو ) از آن جمله اند .
شهرستان سقز به علت دارا بودن شرایط مساعد اقلیمی و زیست محیطی از دوران پیش از تاریخ به عنوان یكی از استقرارگاههای بشری مورد توجه بوده و نتایج حاصل از بررسی ها و كاوشهای باستان شناسی در این محدوده حاكی از این مطلب است كه در شهرستان سقز حدود 350 اثر باستانی شناسایی شده كه از این تعداد 145 اثر آن در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده است . اولین دانشمندی كه نام سقز را ثبت كرد ه است خانكیف دانشمند روسی است وی در سال 1852 سركونسلگر روس در تبریز بود قبل از او میرزا محمد جعفر خان مهندس باشی در سال 1265 هجری گزارش مفصلی در مورد سقز داده است گزارش او قدیمیترین توصیف در مورد سقز می باشد .لفظ سقز نه به عنوان موقعیت جغرافیایی و محل رویش درخت صمغ بنه (سقز) در هیچ منبع فارسی اشاره نشده است.

وضعیت فرهنگی و اجتماعی:

آنچه مسلم است كردها از قدیمی ترین نژاد آریایی ها هستند . همانطوریكه در كتاب كارنامه ایرانیان در عصر اشكانیان جلد دوم آمده است مستشرقین و مورخین می نویسند كه كردها یكی از شریف ترین و باستانی ترین آریاییهای ایران شمرده میشوند و ممكن است آریاییها كه در یكهزار و هشتصد سال پیش از میلاد در بابل حكومت نموده و به نام كاسو یا كاسیت در تاریخ معروف شده اند نیاكان كردهای امروزی باشند.
دین مردم شهرستا ن سقز اسلام و پیرو مذهب تسنن "امام شافعی " میباشند . وجود علمای فاضل - دانشمند متدین و متعهد نویسندگان و شعرای عارف و نامی ، فرهنگیان و هنرمندانی خلاق و مبتكر و توانا در تمامی زمینه ها این شهرستان را از قدیم الایام به صورت یك كانون فرهنگی - علمی در آورده است و در یك جمله میتوان گفت سقز در بین شهرهای كردنشین از این نظر بیشتر مورد توجه بوده است.